Bağlam Temelli Soru Nedir? Örneklerle Maarif Modeli Soruları

Son yıllarda okul yazılılarında, deneme sınavlarında ve LGS’de öğrencinin önüne önce bir durum, bir tablo ya da kısa bir metin konuyor, soru ancak ondan sonra geliyor. MEB bu yaklaşıma “bağlam temelli soru” diyor ve Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli ile bu soruları ölçmenin merkezine yerleştirdi. Bu yazıda bağlam temelli sorunun ne olduğunu MEB’in resmî kılavuzuna dayanarak açıklıyor, iki özgün örnek üzerinden nasıl çözüleceğini gösteriyoruz.

Bağlam temelli soru nedir?

MEB’in Mart 2026 tarihli “Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Bağlam Temelli Çoktan Seçmeli Soru Yazım Kılavuzu”ndaki tanıma göre bağlam temelli bir soru, öğrencinin metin, problem durumu, veri seti, görsel ya da senaryo gibi anlamlı bir bağlamla karşılaşmasını ve bu bağlamı kullanarak karar vermesini, yorum yapmasını, çözüm üretmesini ya da açıklama getirmesini gerektirir.

Kısacası soru, öğrenciye “Bunu biliyor musun?” diye değil, “Bildiğini bu durumda kullanabiliyor musun?” diye sorar.

Bağlam ne demek?

Bağlam, sorunun üzerine kurulduğu durumdur. Kılavuzda sayılan türler şunlar:

• Metin: bir haber, mektup, duyuru, deney raporu ya da edebî bir parça.
• Problem durumu: alışveriş, yolculuk, okul gezisi gibi günlük hayattan bir sorun.
• Veri seti: tablo, grafik, ölçüm sonuçları.
• Görsel: harita, şema, fotoğraf, afiş.
• Senaryo: bir öğrencinin, bilim insanının ya da tarihçinin karşılaştığı bir durum.

Kılavuz, bağlamın herkesin erişebileceği ortak durumlardan (okul, park, doğa, alışveriş gibi) seçilmesini, yalnızca belli bir çevrenin bildiği konulardan kaçınılmasını öneriyor.

Bağlam temelli soru bir soru tipi değil

Sık yapılan bir hata, bağlam temelli soruyu “uzun çoktan seçmeli soru” sanmak. Kılavuza göre bağlam temelli olmak bir tasarım yaklaşımıdır; soru çoktan seçmeli, uzun yanıtlı, doğru-yanlış, eşleştirme ya da kısa yanıtlı olabilir. Belirleyici olan, bağlam ile soru arasındaki işlevsel ilişki ve öğrencinin bilgiyi kullanma biçimidir.

Bu yüzden okul yazılısındaki açık uçlu bir soru da, LGS’deki çoktan seçmeli bir soru da bağlam temelli olabilir. Açık uçlu sorularla ilgili ayrıntıları açık uçlu soru nedir yazısında bulabilirsin.

Bağlam “süs” değildir

Kılavuzdaki en öğretici ilkelerden biri şu: Bağlam yalnızca bir dekor işlevi görmemeli. Soru, bağlamdaki metin ya da görsel incelenmeden sadece genel kültürle çözülebiliyorsa o bağlam işlevsizdir.

Öğrenci açısından bunun anlamı açık: Bağlamı atlayan öğrenci soruyu çözemez. İyi yazılmış bir bağlam temelli soruda gereken bilgi bağlamın içindedir ve çözüm, o bilgiyi seçip kullanmaktan geçer.

Örnek 1: Matematik (çoktan seçmeli)

Aşağıdaki soru bu yazı için hazırlanmış özgün bir örnektir; MEB sorusu değildir.

Bir okulun öğrencileri okul bahçesine dikmek için 60 fide alacak. Fidanlık iki paket sunuyor:

• Paket A: 12 fide, 180 TL
• Paket B: 20 fide, 280 TL

Öğrenciler yalnızca tek tür paket alabiliyor.

Öğrenciler en az parayı ödemek için ne yapmalıdır?

A) Paket A’dan 5 tane almalı; çünkü bir paketin fiyatı daha düşüktür.
B) Paket B’den 3 tane almalı; çünkü fide başına ödenen tutar daha azdır.
C) Paket A’dan 3 tane almalı; çünkü toplam ödeme daha azdır.
D) Hangi paket alınırsa alınsın ödenecek tutar aynıdır.

Çözüm: 60 fide için Paket A’dan 60 ÷ 12 = 5 paket gerekir: 5 × 180 = 900 TL. Paket B’den 60 ÷ 20 = 3 paket gerekir: 3 × 280 = 840 TL. Fide başına fiyat A’da 15 TL, B’de 14 TL’dir. Doğru cevap B.

Seçenekler neyi yakalıyor? A seçeneği yalnızca paket fiyatına bakan öğrenciyi, C seçeneği 3 paket A’nın 36 fide ettiğini (yani yetmediğini) fark etmeyen öğrenciyi, D seçeneği hesap yapmadan tahmin eden öğrenciyi yakalar. Kılavuz da çeldiricilerin rastgele değil, öğrencinin düşebileceği kavram yanılgılarından seçilmesini istiyor.

Aynı bilgiyi bağlamsız sormak mümkündü: “3 × 280 ile 5 × 180’i karşılaştırınız.” Bağlam temelli soru, öğrenciden hangi işlemlerin gerektiğine kendisinin karar vermesini bekliyor.

Örnek 2: Fen bilimleri (tek bağlam, iki soru)

Özgün örnektir; tablodaki süreler kurgusaldır.

Bir öğrenci, şekerin sudaki çözünme süresini incelemek için üç bardak hazırlıyor. Her bardağa 200 mL su ve 1 tatlı kaşığı toz şeker koyuyor, hiçbirini karıştırmıyor. Bardakların yalnızca su sıcaklığı farklı.

Bardak	Su sıcaklığı	Şekerin tamamen çözünme süresi
1	10 °C	9 dakika
2	25 °C	6 dakika
3	50 °C	3 dakika

Soru 1: Bu deneyde öğrencinin bilerek değiştirdiği değişken hangisidir?
A) Şekerin çözünme süresi
B) Suyun sıcaklığı
C) Su miktarı
D) Şeker miktarı

Soru 2: Aşağıdaki sonuçlardan hangisi tablodaki verilerle desteklenir?
A) Su miktarı arttıkça şeker daha hızlı çözünür.
B) Karıştırmak çözünmeyi hızlandırır.
C) Bu deneyde suyun sıcaklığı arttıkça şeker daha kısa sürede çözünmüştür.
D) Şeker 50 °C’nin üzerinde hiç çözünmez.

Cevaplar: Soru 1’de B: değiştirilen (bağımsız) değişken su sıcaklığıdır; çözünme süresi ölçülen (bağımlı) değişken, su ve şeker miktarı ise sabit tutulan değişkenlerdir. Soru 2’de C: A ve B’deki etkenler bu deneyde hiç değiştirilmedi, D ise verinin ötesinde bir iddiadır.

Bu örnek, kılavuzun önerdiği “bir bağlamdan birden fazla soru üretme” yaklaşımını gösteriyor: Aynı tablo hem değişkenleri ayırt etmeyi hem de veriden sonuç çıkarmayı ölçüyor.

Bağlam temelli sorular nerede karşına çıkar?

• Okul yazılıları ve ortak sınavlar: MEB’in 1 Nisan 2026 duyurusuna göre kılavuzun merkezî sınav, ortak sınav, okul geneli yazılı, ders kitabı ve yardımcı materyallerin hazırlanmasında temel başvuru kaynağı olarak kullanılması zorunlu.
• LGS: MEB Bakan Yardımcısı Ömer Faruk Yelkenci, Aralık 2025’te LGS kapsamındaki merkezî sınavda bağlam temelli soruların zaten bulunduğunu söyledi.
• 2028’den itibaren LGS ve YKS: Aynı açıklamaya göre bağlam üzerinden becerileri ölçen yeni soru modeli 2028’de LGS ve YKS’de uygulanacak; sorular çoktan seçmeli kalacak. 2018 programı ile yeni program arasındaki farkları ve sınavlara etkisini ayrı bir yazıda anlattık.

Kılavuzun dayandığı araştırmada sorular 12 ilde, 6. ve 10. sınıflardan toplam 14.556 öğrenciyle denendi.

Bağlam temelli sorulara nasıl çalışılır?

1. Önce soru kökünü oku, sonra bağlama dön. Neyin sorulduğunu bilen öğrenci bağlamda neyi arayacağını bilir.
2. Bağlamdaki sayıları ve koşulları işaretle. “Yalnızca tek tür paket” gibi bir koşul cevabı değiştirir.
3. Tablo ve grafik okumayı ayrıca çalış. Satır-sütun başlıklarını, birimleri ve eksenleri okumadan yorum yapma.
4. Seçenekleri bağlama göre ele. “Bu seçenek verilerle destekleniyor mu?” sorusu, D gibi aşırı genellemeleri hızla eler.
5. Haftada birkaç uzun soru çöz. MEB, örnek soruları OGM Materyal, EBA ve MEBİ’de paylaşacağını açıkladı; MEBİ’nin 2026-2027 deneme takvimi de yayımlandı.

Radikal UZEM’in canlı ders paketlerinde sınıf düzeyine göre soru çözümü ve Türkiye geneli online deneme sınavları bulunuyor. LGS’ye hazırlanan öğrenciler için 8. sınıf paketleri, kendi hızında çalışmak isteyenler için video eğitim paketleri incelenebilir.

Sık sorulan sorular

Bağlam temelli soru ile beceri temelli soru aynı şey mi?

Birbirine yakın kavramlar. MEB’in açıklamalarında beceri temelli sınav, “bağlam üzerinden becerilerin ölçüldüğü sınav” olarak tarif ediliyor. Bağlam, becerinin ölçüldüğü ortamı sağlar.

Bağlam temelli sorular sadece çoktan seçmeli mi?

Hayır. MEB kılavuzuna göre bu sorular çoktan seçmeli, uzun yanıtlı, doğru-yanlış, eşleştirme ya da kısa yanıtlı olabilir.

LGS’de bağlam temelli soru çıkıyor mu?

MEB’in Aralık 2025 açıklamasına göre LGS’de bağlam temelli sorular zaten bulunuyor. Beceri temelli yeni soru modeli ise 2028’den itibaren uygulanacak.

Bağlam temelli soruların konusu müfredat dışı mı?

Hayır. MEB, yeni soru modelinde de yalnızca müfredatta yer alan konulardan soru sorulacağını açıkladı. Değişen, bilginin kullanılmasının ölçülmesi.

Uzun metinli sorularda süre yetmiyor, ne yapmalı?

Önce soru kökünü okuyup bağlamda yalnızca gereken bilgiyi aramak süreyi kısaltır. Düzenli olarak süre tutarak deneme çözmek de okuma hızını artırır.

Kaynaklar

• MEB, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Bağlam Temelli Çoktan Seçmeli Soru Yazım Kılavuzu (Mart 2026, PDF)
• MEB, “Ölçme ve değerlendirme sisteminde köklü değişiklikler içeren soru yazım kılavuzu hazırlandı”, 01.04.2026
• MEB, “Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nin beceri odaklı ölçme yaklaşımı bilimsel araştırmayla desteklendi”, 06.07.2026
• MEB, “YKS ve LGS’de yeni müfredata uyumlu soru modeli 2028’de hayata geçecek”, 15.12.2025
• MEB, “MEBİ 2026-2027 YKS ve LGS deneme takvimi belli oldu”